De Socialisten organiseren een vredesconferentie te Stockholm september 1917

Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 was de internationale sociaal-democratische beweging verdeeld. Alle landen, oorlogvoerend of niet, kenden drie stromingen: aan de rechterzijde de meerderheidssocialisten die, afhankelijk van hun nationaliteit, voor of tegen een afzonderlijke vrede met Duitsland zijn. Aan de linkerzijde de internationalisten, revolutionairen en pacifisten verenigd in het Internationaal Socialistisch Comité. Deze groep is beter bekend als de Zimmerwald-beweging, naar de locatie van hun eerste conferentie in 1915, Zimmerwald in Zwitserland. Een groep centristen probeert te bemiddelen tussen de socialisten van de oorlogvoerende landen. Deze laatste groep wordt vertegenwoordigd door het Internationaal Socialistisch Bureau, onder leiding van Camille Huysmans.

Op 15 april 1917 vestigt het Internationaal Socialistisch Bureau zich in Stockholm, hoofdstad van een neutraal land. De Zimmerwald-beweging volgt al snel dat voorbeeld. Een Nederlands-Scandinavisch Comité wordt opgericht en ijvert voor een vredesconferentie. Een derde gesprekspartner doet zijn intrede: de sovjet van de arbeiders van Petrograd, waarin mensjewieken, bolsjewieken en sociaal-revolutionairen verenigd zijn na de Februarirevolutie van 1917.

In mei wordt duidelijk dat de Britten, Belgen, Fransen en Russen “njet” zullen zeggen tegen de conferentie. Er volgt een eindeloze reeks bilaterale onderhandelingen, voorbereidende vergaderingen, driepartijenoverleg en allerhande initiatieven. De Zimmerwald-beweging houdt een conferentie in Stockholm om te beslissen of ze aan de conferentie zal deelnemen. De Russen komen met hun eigen vredesvoorstel. Wanneer de conferentie na vier maanden toch in de steigers staat, weigeren de regeringen van de geallieerde landen paspoorten uit te reiken aan de socialistische afgevaardigden die naar Stockholm willen reizen. In augustus 1917 is duidelijk dat de conferentie er nooit zal komen.